به گزارش همشهری آنلاین، بازار جهانی انرژی در آستانه زمستان با موج تازه‌ای از نگرانی‌ها درباره قیمت نفت، گاز و سوخت روبه‌رو شده است. در پایان معاملات روز جمعه، قیمت نفت برنت به حدود 105 دلار در هر بشکه رسید و قرارداد آتی گاز طبیعی اروپا برای تحویل نوامبر نیز از 81 یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت عبور کرد. ادامه درگیری ایران و آمریکا، نااطمینانی درباره عبور نفت و گاز از مسیرهای راهبردی و نگرانی از سطح ذخایر گاز اروپا، احتمال ماندگاری فشار بر بازارهای جهانی را افزایش داده است.
مجید شاکری، کارشناس بازار ارز، در همین باره به همشهری آنلاین گفت: «لزومی ندارد قیمت نفت به اعدادی مثل 150 دلار برسد؛ همین که قیمت نفت بالای 100 دلار در میان‌مدت تثبیت شود، فشار زیادی به اقتصاد آمریکا و سایر اقتصادهای جهان وارد می‌شود. همین حالا هم اقتصاد آمریکا و جهان به‌شدت از ناحیه افزایش قیمت نفت تحت فشار است.»
نفت گران؛ مسيله‌ای فراتر از قیمت بنزیندر پایان معاملات جمعه 9 اکتبر، نفت برنت با افزایش روزانه 0.4 درصدی به 104.72 دلار و نفت خام آمریکا، شاخص وست‌تگزاس اینترمدیت، به 91.85 دلار در هر بشکه رسید. برنت در مجموع هفته 2.4 درصد افزایش قیمت را تجربه کرد. این قیمت‌ها نشان می‌دهد حتی با کاهش مقطعی نگرانی‌ها درباره تشدید درگیری، ریسک‌های عرضه همچنان در بازار باقی مانده است.
اهمیت نفت بالای 100 دلار فقط به هزینه سوخت خودروها محدود نمی‌شود. افزایش قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی هزینه حمل‌ونقل، تولید صنعتی، توزیع کالا و تامین مواد اولیه را بالا می‌برد. در نتیجه، موج گرانی انرژی می‌تواند به افزایش قیمت کالاها و خدمات و تداوم تورم منجر شود؛ به‌ویژه زمانی که بنگاه‌ها امکان انتقال هزینه‌های خود به مصرف‌کننده را دارند.
فشار در بازار سوخت آمریکا نیز قابل مشاهده است. براساس آمار انجمن خودروی آمریکا، میانگین قیمت خرده‌فروشی بنزین معمولی در این کشور در 10 اکتبر به حدود 4.37 دلار برای هر گالن رسید؛ قیمت گازويیل نیز نزدیک به 6.28 دلار بود. قیمت گازويیل نسبت به یک سال قبل حدود 71 درصد افزایش نشان می‌دهد.
گاز اروپا؛ نگرانی بزرگ‌تر در آستانه سرمادر بازار گاز، شرایط اروپا حساس‌تر از آمریکاست. قرارداد آتی گاز طبیعی هلند در بازار TTF برای تحویل نوامبر 2026 در پایان معاملات 9 اکتبر به حدود 81.43 یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت رسید؛ افزایشی بیش از 3 درصد نسبت به روز معاملاتی قبل. TTF مهم‌ترین شاخص مرجع قیمت گاز در بازار اروپا محسوب می‌شود.
افزون بر نگرانی‌های ژيوپلیتیک، وضعیت ذخایر گاز بر بازار اثر گذاشته است. براساس داده‌های منتشرشده از ذخایر گاز اروپا، مخازن این منطقه در 8 اکتبر حدود 73.3 درصد ظرفیت خود پر بودند؛ رقمی که از سطح 82.8 درصدی مدت مشابه سال گذشته و میانگین پنج‌ساله 88.3 درصدی پایین‌تر است. این فاصله به معنای کاهش حاشیه اطمینان بازار در برابر سرمای شدید یا اختلال تازه در عرضه است.
با نزدیک شدن به فصل سرما، افزایش مصرف گاز برای گرم کردن خانه‌ها و تامین برق می‌تواند رقابت میان خریداران را تشدید کند. اگر زمستان سردتر از انتظار باشد یا اختلال در عرضه گاز طبیعی مایع و مسیرهای انتقال ادامه پیدا کند، قیمت‌ها با خطر افزایش بیشتری مواجه خواهند شد. در مقابل، بهبود جریان محموله‌های گاز و زمستان معتدل می‌تواند از شدت فشار بکاهد.
گازويیل؛ حلقه بحرانی بازار انرژییکی از مهم‌ترین تحولات بازار جهانی انرژی، افزایش شدید قیمت گازويیل و کاهش عرضه این فرآورده نفتی است. گازويیل سوخت اصلی کامیون‌ها، بخش مهمی از ماشین‌آلات کشاورزی و بسیاری از تجهیزات صنعتی است و در برخی کشورها برای گرمایش نیز استفاده می‌شود. به همین دلیل، افزایش قیمت آن می‌تواند به‌سرعت هزینه انتقال کالا، تولید محصولات کشاورزی و فعالیت صنایع را بالا ببرد.
آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش سپتامبر خود اعلام کرد که قیمت گازويیل در بازار آمریکا در اوایل سپتامبر از 200 دلار به ازای هر بشکه عبور کرده و حدود 94 درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ بوده است. این افزایش در شرایطی رخ داده که صادرات گازويیل و نفت‌گاز از کشورهای خلیج فارس و روسیه در مجموع، در ماه اوت روزانه 1.6 میلیون بشکه کمتر از فوریه بود. این دو منطقه پیش از اختلال‌های اخیر، حدود 45 درصد از تجارت دریایی گازويیل جهان را تامین می‌کردند.
طبق آمار انجمن خودروی آمریکا، میانگین قیمت خرده‌فروشی گازويیل در این کشور در 10 اکتبر به حدود 6.28 دلار برای هر گالن رسید؛ رقمی که در مدت مشابه سال گذشته حدود 3.67 دلار بود. میانگین قیمت بنزین معمولی نیز در همین روز حدود 4.37 دلار برای هر گالن گزارش شد.
اهمیت این ارقام در آن است که افزایش هزینه گازويیل به حمل‌ونقل محدود نمی‌ماند. شرکت‌های حمل‌ونقل، تولیدکنندگان مواد غذایی و بنگاه‌های صنعتی ممکن است بخشی از هزینه‌های تازه را به قیمت نهایی کالاها منتقل کنند. به این ترتیب، گرانی سوخت می‌تواند تورم را تشدید کند و قدرت خرید خانوارها را کاهش دهد.
تلاش دولت‌ها برای مهار قیمت سوختشدت فشار بازار گازويیل به مداخله دولت‌ها منجر شده است. آژانس بین‌المللی انرژی روز 7 اکتبر از تسریع آزادسازی حدود 100 میلیون بشکه از ذخایر اضطراری خبر داد؛ اقدامی که در آن تامین گازويیل و سایر فرآورده‌های موردنیاز حمل‌ونقل و صنعت در اولویت قرار گرفته است.
آلمان نیز روز 9 اکتبر اعلام کرد که قصد دارد تا 15 میلیون بشکه نفت خام، گازويیل و نفت گرمایشی از ذخایر اضطراری خود آزاد کند. فرانسه و ایتالیا نیز در چارچوب برنامه مشترک کشورهای صنعتی برای افزایش عرضه سوخت اقداماتی انجام داده‌اند.
در آمریکا، دونالد ترامپ روز جمعه از توافق با روسیه برای تامین گازويیل بازارهای جهانی خبر داد. براساس اعلام او، روسیه قرار است در مرحله نخست بیش از 300 هزار تن گازويیل عرضه کند و محموله‌های بیشتری نیز در ماه‌های بعد ارسال شود. دولت آمریکا برای واردات این سوخت از روسیه به‌طور موقت مجوز تحریمی صادر کرده است.
با این حال، تحلیلگران معتقدند حجم اعلام‌شده برای این توافق به‌تنهایی نمی‌تواند کمبود عرضه جهانی را برطرف کند. این تحولات نشان می‌دهد که حتی آمریکا نیز برای مهار قیمت سوخت ناچار شده از ابزارهای اضطراری و گزینه‌هایی استفاده کند که پیش‌تر به‌دلیل جنگ اوکراین با محدودیت‌های سیاسی و تحریمی مواجه بودند.
سوخت هواپیما هم گران شدفشار بازار انرژی به سوخت هواپیما نیز رسیده است. آمار ها نشان می دهد قیمت سوخت جت در اروپا حدود 50 درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ است و ممکن است این شرایط برای 12 تا 18 ماه دیگر ادامه پیدا کند. افزایش هزینه سوخت، حاشیه سود شرکت‌های هواپیمایی را کاهش می‌دهد و احتمال انتقال بخشی از هزینه‌ها به مسافران را افزایش می‌دهد.
این وضعیت نشان می‌دهد که گرانی انرژی تنها مسيله مصرف‌کنندگان بنزین و گاز نیست؛ هزینه سفر، حمل‌ونقل کالا و فعالیت‌های اقتصادی متکی بر سوخت نیز از آن تاثیر می‌پذیرد.
زمستان؛ نقطه تعیین‌کننده بازار انرژیچشمانداز بازار انرژی در ماه‌های آینده به تحولات جنگ ایران و آمریکا، وضعیت عبور محموله‌ها از مسیرهای راهبردی، میزان عرضه فرآورده‌های نفتی و شرایط آب‌وهوایی بستگی دارد. اگر اختلال در عرضه ادامه پیدا کند و زمستان سردی در اروپا و آمریکای شمالی شکل بگیرد، قیمت گاز و سوخت‌های گرمایشی با فشار بیشتری مواجه خواهند شد. در مقابل، کاهش تنش‌ها، افزایش صادرات و آزادسازی ذخایر می‌تواند از شدت گرانی بکاهد.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا در گزارش اکتبر خود، میانگین قیمت نفت برنت را برای کل سال 2026 حدود 96 دلار و برای سال 2027 حدود 84 دلار پیش‌بینی کرده است. این برآوردها میانگین سالانه هستند و پیش‌بینی مشخصی از قیمت نفت در اوج زمستان ارايه نمی‌کنند؛ همچنین مفروضات گزارش پیش از برخی تصمیم‌های تازه درباره آزادسازی ذخایر تنظیم شده‌اند.
در مجموع، تثبیت قیمت نفت بالای 100 دلار در کنار افزایش قیمت گازويیل و نگرانی از وضعیت ذخایر گاز اروپا می‌تواند اقتصاد جهان را در ماه‌های پیش‌رو با فشار بیشتری روبه‌رو کند. اگر این شرایط ادامه یابد، اثر گرانی انرژی از بازارهای کالایی فراتر خواهد رفت و در هزینه تولید، حمل‌ونقل، قیمت کالاهای مصرفی و مسیر تورم جهانی نمایان خواهد شد.
